Naar de inhoud

De schaakregels,
helder uitgelegd

Schaken leer je in een middag, en blijft je een leven lang verrassen. Hier staan alle regels op een rij, met per stuk een diagram van hoe het loopt.

Leestijd 5 minutenBijgewerkt 9 november 2026

Elk stuk loopt op zijn eigen manier: de toren recht, de loper schuin, de dame allebei, het paard in een L-sprong, de koning één veld en de pion vooruit. Je wint door de koning van de tegenstander schaakmat te zetten: hij staat schaak en kan nergens meer heen.

32

Stukken op het bord bij de start, 16 per speler.

6

Soorten stukken, elk met een eigen manier van lopen.

Het bord opstellen

Leg het bord zo neer dat ieder rechtsonder een wit veld heeft. Op de tweede rij staan de pionnen. Op de eerste rij, van buiten naar binnen: toren, paard, loper. De dame staat op haar eigen kleur (de witte dame op wit), de koning ernaast. Wit begint.

De beginstelling: wit onderaan, de witte dame op het witte veld d1.

Hoe bewegen de schaakstukken?

Hier kan het stuk heenDit stuk kan het slaan

De koning

De koning loopt één veld in elke richting. Hij mag nooit op een veld gaan staan waar hij geslagen kan worden.

De dame

De dame (ook koningin genoemd) is het sterkste stuk. Ze loopt zo ver ze wil, recht én schuin, zolang er niets in de weg staat.

De toren

De toren loopt zo ver hij wil, recht vooruit, achteruit of opzij.

De loper

De loper loopt zo ver hij wil schuin. Hij blijft dus altijd op dezelfde kleur.

Het paard

Het paard springt in een L: twee velden recht en dan één opzij. Het is het enige stuk dat over andere stukken heen mag springen.

De pion

De pion loopt één veld recht vooruit, vanaf de beginstelling mag dat ook twee velden. Slaan doet hij juist schuin vooruit. Een pion loopt nooit terug.

Rokeren

Bij rokeren zet je in één zet je koning veilig en je toren in het spel. De koning schuift twee velden richting de toren, de toren springt eroverheen. Het mag alleen als koning en toren nog niet hebben bewogen, er niets tussen staat, en de koning niet schaak staat, niet door schaak loopt en niet in schaak eindigt.

Voor de korte rokade.
Na de rokade: koning op g1, toren op f1.

En passant

En passant (Frans voor "in het voorbijgaan") is een bijzondere slagzet van de pion. Zet een pion twee velden vooruit en komt hij naast een pion van de tegenstander te staan, dan mag die hem direct slaan alsof hij maar één veld had gezet. Dat moet meteen de volgende zet, anders vervalt het recht.

Zwart speelde d7-d5. Wit mag nu en passant slaan: de pion op e5 gaat naar d6 en de zwarte pion op d5 verdwijnt.

Promoveren: een pion aan de overkant

Haalt een pion de overkant, dan wordt hij meteen een ander stuk naar keuze: dame, toren, loper of paard. Bijna altijd kies je een dame. Zo kun je dus meer dan één dame hebben, en daarom zitten er bij veel schaakspellen twee extra dames.

De witte pion op e7 kan naar e8 en wordt daar een dame.

Schaak, schaakmat en pat

Staat je koning aangevallen, dan sta je schaak. Je moet dat meteen oplossen: de koning verzetten, het aanvallende stuk slaan of iets ertussen zetten. Lukt dat niet, dan sta je schaakmat en is de partij verloren. Het snelste schaakmat is het gekkenmat, in twee zetten.

Kan de speler die aan zet is geen enkele zet doen, maar staat hij niet schaak, dan is het pat. Pat is remise: niemand wint.

Het gekkenmat: 1. f3 e5 2. g4 Dh4 mat.
Pat: zwart is aan zet, staat niet schaak, maar kan nergens heen.

Remise

Een partij eindigt in remise (gelijkspel) bij pat, als beide spelers het eens worden, als dezelfde stelling drie keer voorkomt, als er vijftig zetten zijn gedaan zonder slag of pionzet, of als er te weinig stukken over zijn om nog mat te zetten, zoals koning tegen koning.

Speel je eerste partij

Ken je de regels? Speel dan meteen tegen een makkelijke computer. Een coach legt na elke zet uit wat goed ging.

Speel tegen de computer

Veelgestelde vragen

Nog vragen?

Staat je vraag er niet bij? Mail naar info@chessquarter.eu.

Hoe loopt het paard bij schaken?

In een L-sprong: twee velden recht en dan één opzij. Het paard mag als enige stuk over andere stukken springen.

Mag je rokeren als je schaak staat?

Nee. Je mag niet rokeren als je koning schaak staat, als hij door een aangevallen veld moet lopen of als hij in schaak zou eindigen.

Wat is en passant?

Een slagzet van de pion: als een pion twee velden vooruit gaat en naast een vijandelijke pion komt, mag die hem direct slaan alsof hij één veld had gezet.

Wat gebeurt er als een pion de overkant haalt?

Hij promoveert en wordt een dame, toren, loper of paard naar keuze. Meestal kies je een dame.

Wat is het verschil tussen schaakmat en pat?

Bij schaakmat staat de koning schaak en kan hij nergens heen: de partij is verloren. Bij pat staat de koning niet schaak, maar kan de speler geen enkele zet doen: dat is remise.

Waar staat de dame bij het opstellen?

Op haar eigen kleur: de witte dame op het witte veld d1, de zwarte dame op het zwarte veld d8.